U ondergaat een MRI of een scan in een radiologiepraktijk. Enkele uren later bekijkt uw huisarts de beelden vanaf zijn computer, soms op honderden kilometers afstand. Tussen deze twee momenten door reizen uw medische beelden door verschillende technische lagen, elk met zijn eigen beschermingsregels. Begrijpen hoe deze reis verloopt, helpt om de veiligheidskwesties rondom uw gezondheidsgegevens te meten.
Wat er gebeurt tussen het onderzoeksapparaat en het scherm van de arts
De reis begint al bij het verwerven van het beeld. Een scan, een MRI of een röntgenapparaat produceert een bestand in DICOM-formaat. Dit bestand bevat niet alleen het beeld: het bevat ook uw persoonlijke informatie (naam, geboortedatum, patiëntidentificatie, datum van het onderzoek).
Dit bestand wordt vervolgens verzonden naar een server die PACS (systeem voor archivering en overdracht van beelden) wordt genoemd. De PACS slaat de beelden op, classificeert ze en distribueert ze naar de bevoegde zorgprofessionals. Wanneer uw arts uw dossier opent op zijn werkplek, raadpleegt hij deze server, die de beelden via een beveiligd protocol terugstuurt.
U heeft misschien al opgemerkt dat uw radioloog u soms een weblink geeft in plaats van een cd? Dat komt omdat steeds meer instellingen online portalen gebruiken. Het beeld reist dan via een versleuteld netwerk voordat het uw browser of die van uw arts bereikt. Een artikel dat de route web.irld.net op Santé Net beschrijft, legt de technische stappen van deze transmissieketen precies uit.
DICOM-formaat en persoonlijke gegevens in uw beelden
Waarom verdient het DICOM-formaat uw aandacht? Omdat het beeld en persoonlijke informatie in één container mengt. In de praktijk bevat een DICOM-bestand twee afzonderlijke blokken.
- De pixelgegevens, dat wil zeggen het beeld zelf (de doorsnede van uw knie, de röntgenfoto van uw longen).
- Een metadata-header die uw naam, uw patiëntidentificatie, de naam van de voorschrijvende arts en klinische aantekeningen opslaat.
- Technische informatie over het gebruikte apparaat (model, acquisitieparameters, snijdikte).
Elk DICOM-bestand is dus een miniatuur medisch dossier. Als iemand toegang krijgt tot het bestand, krijgt hij zowel het beeld als de identiteit van de patiënt. Deze eigenschap verklaart waarom de bescherming van deze bestanden onderworpen is aan strikte regelgevingseisen, waaronder de AVG in Europa.
Opslag van gezondheidsgegevens en wettelijke verplichtingen in Frankrijk
In Frankrijk kan het opslaan of verzenden van medische beelden via het web niet op om het even welke server plaatsvinden. De host moet een HDS-certificaat bezitten (Hébergement de Données de Santé), dat wordt verleend na een conformiteitsaudit met betrekking tot de fysieke beveiliging van de ruimtes, de versleuteling van gegevens en het beheer van toegang.
De AVG vereist dat patiënten geïnformeerd worden over de verwerking van hun gegevens en hun rechten kunnen uitoefenen (toegang, rectificatie, verwijdering). Voor een radiologiepraktijk betekent dit dat elke overdracht van beelden naar een webportaal of een collega aan een specifiek kader moet voldoen.
Het Ségur-programma en het DRIM-M-project
Het Ségur van digitale gezondheid heeft de update van radiologiesoftware (de RIS) versneld. In dit kader heeft het DRIM-M-project tot doel een nationaal netwerk voor het delen van medische beelden te creëren, via apparaten die DRIMbox worden genoemd. Het doel is om een arts toegang te geven tot de beelden van een patiënt die in een andere instelling zijn gemaakt, zonder dat de beelden via onveilige kanalen reizen.
Dit systeem verandert de gebruikelijke logica: in plaats van het bestand te verzenden, geven we een tijdelijke en traceerbare toegang aan de ontvangende arts. Het beeld blijft op de gecertificeerde server van oorsprong.
Cyberaanvallen op medische beeldsystemen
Radiologiecentra zijn niet immuun voor cyberaanvallen. Het European Repository of Cyber Incidents (EuRepoC) heeft 351 significante cyberaanvallen op zorginstellingen in Europa geregistreerd tussen 2022 en 2025, inclusief aanvallen die direct de radiologiesoftware en de PACS-servers verstoren.
Meer dan een derde van deze incidenten heeft geleid tot onderbrekingen van meerdere dagen, zelfs weken, van operationele systemen. Concreet betekent dit onbereikbare onderzoeken, vertraagde diagnoses en ontregelde zorg.
Drie kwetsbaarheden die door aanvallers worden uitgebuit
- De DICOM-bestanden zelf kunnen als vector dienen. Een kwaadaardig bestand, ontworpen om op een legitiem beeld te lijken, kan een kwetsbaarheid in de visualisatiesoftware uitbuiten en code op de computer van de arts uitvoeren.
- PACS-servers die zonder voldoende bescherming op internet zijn blootgesteld, stellen een aanvaller in staat toegang te krijgen tot duizenden beelden en de bijbehorende persoonlijke gegevens.
- De menselijke factor blijft de belangrijkste toegangspoort: een phishing-e-mail die door een personeelslid wordt geopend, is voldoende om het hele netwerk van een beeldcentrum te compromitteren.
Bescherming van uw medische beelden als patiënt
U heeft geen controle over de technische infrastructuur van uw radioloog. U kunt echter enkele concrete reflexen aannemen.
Controleer of het online portaal waar u uw resultaten bekijkt een versleutelde verbinding gebruikt (het adres begint met “https”). Als u een link per e-mail ontvangt, zorg er dan voor dat deze daadwerkelijk van de instelling komt voordat u erop klikt. Verzend uw beelden nooit via gewone onbeveiligde berichten: een eenvoudige e-mail kan worden onderschept.
U kunt ook uw rechten onder de AVG uitoefenen door uw radioloog te vragen welke beveiligingsmaatregelen zijn genomen voor de opslag van uw beelden, en of de host daadwerkelijk HDS-gecertificeerd is. Dit recht op informatie maakt deel uit van het Franse regelgevingskader.
De transmissieketen van uw medische beelden is gebaseerd op solide technische standaarden, van het DICOM-formaat tot de gecertificeerde HDS-servers. Kwetsbaarheden ontstaan vooral op de verbindingen: wanneer een bestand van eigenaar verandert, wanneer een server verkeerd is geconfigureerd, wanneer een gebruiker te snel klikt. De technische waakzaamheid van professionals en de dagelijkse waakzaamheid van patiënten vormen de twee zijden van dezelfde bescherming.